Vajinal bölgede ağırlık ve baskı hissi, vajinadan dışarı doğru bir şişlik gelmesi, idrar kaçırma veya cinsel ilişki sırasında rahatsızlık… Bu belirtiler, kadınların günlük yaşamını ve özgüvenini etkileyebilen vajinal sarkmanın (vaginal prolapse) işaretleri olabilir.
Tıpta pelvik organ prolapsusu olarak adlandırılan bu durum, rahim, mesane veya bağırsak gibi pelvik organları destekleyen kas ve bağ dokularının zayıflaması sonucunda meydana gelir. Organların normal anatomik konumlarından aşağı doğru yer değiştirmesiyle vajina duvarında sarkma oluşabilir.
Vajinal sarkma özellikle doğum yapmış ve menopoz dönemindeki kadınlarda daha sık görülse de farklı yaş gruplarında da ortaya çıkabilir. Üstelik her sarkma aynı belirtilere neden olmaz. Bazı kadınlarda hafif bir baskı hissi görülürken ileri vakalarda vajinadan dışarı doğru belirgin bir doku çıkıntısı oluşabilir.
Peki, vajinal sarkma neden olur? Hangi belirtiler dikkate alınmalıdır? Vajinal sarkma ameliyatsız tedavi edilebilir mi? Hangi durumlarda cerrahi müdahale gerekir?
Bu yazıda vajinal sarkma ve pelvik organ prolapsusu hakkında merak edilenleri, tanı sürecini ve güncel tedavi seçeneklerini ele alıyoruz.
Vajinal Sarkma (Vaginal Prolapse) Nedir?
Vajinal sarkma, pelvik taban kaslarının, bağların ve destekleyici dokuların zayıflaması sonucunda pelvik organların vajina içine doğru yer değiştirmesiyle ortaya çıkan bir sağlık problemidir.
Normal anatomide rahim, mesane ve bağırsaklar; pelvik taban kasları ve bağ dokuları tarafından desteklenerek uygun konumlarında tutulur. Bu destek sisteminin zayıflaması durumunda organlar aşağı doğru hareket ederek vajina duvarına baskı yapabilir.
Bu durum genel olarak pelvik organ prolapsusu (Pelvic Organ Prolapse – POP) olarak adlandırılır.
Vajinal sarkma denildiğinde yalnızca rahmin sarkması anlaşılmamalıdır. Sarkma, etkilenen organa ve vajinanın hangi bölgesinde meydana geldiğine göre farklı şekillerde sınıflandırılır.
Vajinal Sarkma Türleri Nelerdir?
Pelvik organ sarkması, etkilenen anatomik bölgeye göre farklı isimlerle tanımlanır.
1. Rahim Sarkması (Uterine Prolapse)
Rahmi destekleyen kas ve bağ dokularının zayıflaması sonucunda rahmin vajina kanalına doğru aşağı inmesidir. İleri dereceli vakalarda rahim ağzı veya rahmin bir bölümü vajinal açıklıktan dışarı çıkabilir.
2. Mesane Sarkması (Sistosel – Cystocele)
Mesanenin vajinanın ön duvarına doğru yer değiştirmesidir. Mesane sarkması yaşayan kadınlarda vajinal bölgede dolgunluk, idrar kaçırma, sık idrara çıkma veya mesaneyi tam boşaltamama hissi görülebilir.
3. Bağırsak Sarkması (Rektosel – Rectocele)
Kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun vajinanın arka duvarına doğru bombeleşmesidir. Özellikle kabızlık, dışkılama sırasında zorlanma ve bağırsakların tam boşalmadığı hissiyle kendini gösterebilir.
4. Vajinal Kubbe Sarkması (Vaginal Vault Prolapse)
Daha önce rahim alma ameliyatı (histerektomi) geçirmiş kadınlarda vajinanın üst kısmını destekleyen dokuların zayıflaması sonucunda vajinal kubbenin aşağı doğru yer değiştirmesidir.
Bazı kadınlarda birden fazla sarkma türü aynı anda görülebilir. Bu nedenle doğru tedavinin belirlenmesi için hangi organların etkilendiğinin ve sarkmanın derecesinin değerlendirilmesi önemlidir.
Vajinal Sarkma Belirtileri Nelerdir?
Vajinal sarkma belirtileri, sarkmanın türüne ve şiddetine göre değişiklik gösterebilir. Hafif dereceli vakalarda herhangi bir belirti ortaya çıkmayabilir. Bazı kadınlar ise zaman içerisinde giderek artan şikâyetler yaşayabilir.
En sık karşılaşılan vajinal sarkma belirtileri şunlardır:
- Vajinada dolgunluk, ağırlık veya baskı hissi.
- Vajina içerisinde aşağı doğru çekilme veya bir şey düşüyormuş hissi.
- Vajinal açıklıkta veya vajina içerisinde ele gelen şişlik.
- İleri vakalarda vajinadan dışarı doğru doku çıkması.
- Uzun süre ayakta kalınca artan pelvik rahatsızlık.
- İdrar kaçırma veya sık idrara çıkma.
- İdrar yaparken zorlanma ve mesaneyi tam boşaltamama hissi.
- Kabızlık ve dışkılama sırasında güçlük.
- Cinsel ilişki sırasında ağrı veya rahatsızlık.
- Bel ve kasık bölgesinde baskı hissi.
Özellikle günün ilerleyen saatlerinde artan vajinal baskı ve ağırlık hissi, pelvik organ sarkmasının değerlendirilmesini gerektiren belirtiler arasında yer alır.
Vajinada ele gelen bir şişlik veya dışarı doğru çıkan doku fark ediyorsanız bunu yalnızca doğum sonrası normal bir değişiklik olarak değerlendirmemelisiniz. Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yapılacak muayene ile şikâyetlerin nedeni belirlenebilir.
Vajinal Sarkma Neden Olur?
Vajinal sarkmanın temel nedeni, pelvik taban kaslarının ve organları destekleyen bağ dokularının zaman içerisinde güç kaybetmesidir.
Bu dokular çeşitli nedenlerle esnekliğini ve destekleme kapasitesini kaybedebilir. Vajinal sarkma genellikle tek bir nedenden değil, birden fazla risk faktörünün bir araya gelmesinden kaynaklanır.
Başlıca nedenler şunlardır:
Normal doğum ve gebelik: Gebelik sırasında pelvik taban üzerindeki yük artar. Özellikle vajinal doğum sırasında kaslar ve destekleyici dokular gerilebilir veya hasar görebilir. Birden fazla doğum yapmak bazı kadınlarda sarkma riskini artırabilir.
İlerleyen yaş: Yaşla birlikte kas ve bağ dokularında meydana gelen değişiklikler pelvik organların destek sistemini etkileyebilir.
Menopoz: Menopoz döneminde östrojen seviyesinin azalması, vajinal ve pelvik dokuların yapısında değişikliklere neden olabilir.
Kronik kabızlık: Dışkılama sırasında sürekli ıkınmak ve karın içi basıncını artırmak pelvik taban üzerinde ek yük oluşturabilir.
Fazla kilo: Vücut ağırlığının artması pelvik taban üzerindeki baskıyı artırarak sarkma gelişiminde rol oynayabilir.
Ağır kaldırmak: Sürekli ağır yük kaldırmak ve karın içi basıncını artıran fiziksel aktiviteler destek dokularını zorlayabilir.
Kronik öksürük: Uzun süreli öksürük, pelvik tabana tekrarlayan basınç uygulanmasına neden olabilir.
Bu risk faktörlerinden bir veya birkaçına sahip olmak mutlaka vajinal sarkma gelişeceği anlamına gelmez. Kişinin anatomik yapısı, genetik özellikleri ve yaşam koşulları da değerlendirmede önemlidir.
Vajinal Sarkma Kimlerde Daha Sık Görülür?
Vajinal sarkma her yaşta ortaya çıkabilmekle birlikte bazı kadınlarda görülme olasılığı daha yüksektir.
Özellikle:
- Bir veya birden fazla vajinal doğum yapmış kadınlarda,
- Menopoz dönemindeki kadınlarda,
- İleri yaş grubunda,
- Kronik kabızlık sorunu yaşayanlarda,
- Fazla kilolu kadınlarda,
- Sürekli ağır fiziksel işlerde çalışanlarda,
- Daha önce pelvik bölge ameliyatı geçirmiş kadınlarda
pelvik organ sarkması açısından değerlendirme gerekebilir.
Ancak önemli bir nokta vardır: Vajinal sarkma yalnızca ileri yaştaki kadınların yaşadığı bir sorun değildir. Doğum sonrası dönemde veya daha genç yaşlarda da gelişebilir.
Vajinal Sarkma Nasıl Teşhis Edilir?
Vajinal sarkmanın teşhisinde en önemli aşama, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından gerçekleştirilen jinekolojik muayenedir.
Muayene sırasında vajina duvarları, rahmin konumu ve pelvik organların destek yapıları değerlendirilir. Doktor, sarkmanın hangi bölgede olduğunu ve ne derece ilerlediğini belirlemeye çalışır.
Gerekli durumlarda hastadan ıkınması veya öksürmesi istenerek sarkmanın derecesi daha net değerlendirilebilir.
Sarkmanın şiddetini belirlemek için uluslararası kabul gören POP-Q (Pelvic Organ Prolapse Quantification) değerlendirme sistemi kullanılabilir. Bu sistem, pelvik organların anatomik konumunu belirli ölçümlerle sınıflandırmaya yardımcı olur.
Mesane veya bağırsaklarla ilgili şikâyetler varsa ek değerlendirmeler de yapılabilir. Örneğin mesanenin tam boşalıp boşalmadığını incelemek amacıyla ultrasonla idrar sonrası kalan miktar ölçülebilir.
Doğru teşhis, kişiye uygun tedavi yönteminin belirlenmesi açısından oldukça önemlidir.
Vajinal Sarkma Dereceleri Nelerdir?
Pelvik organ sarkması, anatomik olarak dört temel evrede değerlendirilebilir.
Evre 1: Sarkma hafiftir. Pelvik organlarda aşağı doğru yer değiştirme olsa da çoğu zaman vajinal açıklıktan belirgin bir çıkıntı oluşmaz.
Evre 2: Sarkma vajinal açıklık seviyesine yaklaşır veya bu seviyeye ulaşır.
Evre 3: Sarkan doku vajinal açıklığın dışına doğru çıkıntı oluşturur.
Evre 4: İleri dereceli sarkma söz konusudur. Pelvik organların büyük bölümü veya tamamı vajinal açıklığın dışına çıkabilir.
Sarkmanın evresi tek başına tedavi kararını belirlemez. Hastanın şikâyetleri, yaşam kalitesi, genel sağlık durumu ve beklentileri de dikkate alınmalıdır.
Vajinal Sarkma Tedavisi Nasıl Yapılır?
Vajinal sarkma tedavisi, sarkmanın türüne, derecesine, hastanın yaşına, belirtilerine ve gelecekte gebelik planı olup olmadığına göre kişiye özel olarak belirlenir.
Her vajinal sarkma vakasında ameliyat gerekli değildir. Hafif belirtileri olan veya günlük yaşamı etkilenmeyen kadınlarda takip ve ameliyatsız tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.
Başlıca tedavi yöntemleri şunlardır:
1. Pelvik Taban Egzersizleri
Pelvik taban kaslarını güçlendirmeye yönelik egzersizler, özellikle hafif ve orta dereceli sarkmalarda belirtilerin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Kegel egzersizleri olarak bilinen bu çalışmalar, pelvik taban kaslarının kontrollü şekilde kasılıp gevşetilmesini içerir.
Egzersizlerin doğru kas grubuyla ve uygun teknikle yapılması önemlidir. Bu nedenle kadın sağlığı fizyoterapistinden destek alınması faydalı olabilir.
Pelvik taban egzersizleri her vakada sarkmayı anatomik olarak ortadan kaldırmaz. Ancak uygun hastalarda şikâyetlerin yönetilmesine katkı sağlayabilir.
2. Vajinal Pesser Uygulaması
Pesser, vajina içerisine yerleştirilen ve pelvik organlara mekanik destek sağlayan silikon veya plastik bir medikal cihazdır.
Özellikle ameliyat olmak istemeyen, ameliyat için uygun olmayan veya cerrahiyi ertelemeyi tercih eden kadınlarda değerlendirilebilir.
Pesserin tipi ve boyutu kişiye göre belirlenmelidir. Düzenli kontrol ve uygun bakım gerektirir.
3. Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Pelvik taban üzerindeki baskıyı azaltmak, belirtilerin kontrol altına alınmasına ve sarkmanın ilerleme riskinin yönetilmesine yardımcı olabilir.
Bu kapsamda:
- Kabızlığın önlenmesi,
- Lif açısından zengin beslenme,
- Sağlıklı vücut ağırlığının korunması,
- Kronik öksürüğün tedavi edilmesi,
- Ağır kaldırmaktan kaçınılması,
- Uygun fiziksel aktivitenin sürdürülmesi
önerilebilir.
4. Vajinal Sarkma Ameliyatı
İleri dereceli vajinal sarkmalarda, günlük yaşamı belirgin şekilde etkileyen şikâyetlerde veya ameliyatsız yöntemlerin yeterli olmadığı durumlarda cerrahi tedavi gündeme gelebilir.
Vajinal sarkma ameliyatının temel amacı, aşağı doğru yer değiştiren pelvik organları desteklemek ve anatomik yapıyı mümkün olduğunca yeniden düzenlemektir.
Uygulanacak cerrahi yöntem, sarkmanın hangi bölgede meydana geldiğine göre değişir.
Rahim sarkmasında rahmin korunmasını sağlayan askı ve destekleme ameliyatları veya hastanın durumuna göre rahmin alınmasını içeren cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.
Mesane sarkmasında vajinanın ön duvarını destekleyen dokuların onarılması, bağırsak sarkmasında ise arka vajinal duvarın onarılması gündeme gelebilir.
Daha önce rahmi alınmış kadınlarda vajinal kubbenin desteklenmesine yönelik farklı cerrahi teknikler kullanılabilir.
Cerrahi planlama yapılırken hastanın cinsel yaşamı, gelecekte çocuk sahibi olma isteği, genel sağlık durumu ve beklentileri mutlaka dikkate alınmalıdır.
Her hasta için aynı ameliyat tekniği uygun değildir. Cerrahi yöntemin avantajları, olası riskleri ve tekrarlama ihtimali doktorla birlikte değerlendirilmelidir.
Vajinal Sarkma Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci
Vajinal sarkma ameliyatı sonrasındaki iyileşme süreci, uygulanan cerrahi tekniğe ve ameliyatın kapsamına göre değişiklik gösterir.
Ameliyat sonrasında hastanın doktorun önerdiği süre boyunca dinlenmesi ve fiziksel aktivitelerini kontrollü şekilde artırması önemlidir.
İyileşme döneminde genel olarak:
- Ağır kaldırmaktan kaçınılmalıdır.
- Kabızlık ve aşırı ıkınma önlenmelidir.
- Doktorun önerdiği şekilde yürüyüş ve günlük aktivitelere başlanmalıdır.
- Cinsel ilişkiye dönüş için doktorun belirlediği süre beklenmelidir.
- Kontrol muayeneleri aksatılmamalıdır.
Ameliyat sonrasında iyileşmenin tamamlanması ve pelvik dokuların desteklenmesi zaman alabilir. Bu nedenle günlük yaşama ve fiziksel aktivitelere dönüş konusunda kişisel bir plan oluşturulmalıdır.
Vajinal Sarkma Cinsel Yaşamı Etkiler mi?
Evet. Vajinal sarkma bazı kadınlarda cinsel yaşamı fiziksel ve psikolojik açıdan etkileyebilir.
Vajina içerisindeki dolgunluk, baskı ve doku değişiklikleri cinsel ilişki sırasında rahatsızlık veya ağrıya neden olabilir. İleri dereceli sarkmalarda vajinal anatomideki değişiklikler cinsel ilişkinin konforunu etkileyebilir.
Bunun yanı sıra idrar kaçırma endişesi, beden algısındaki değişiklikler ve özgüven kaybı da kadınların cinsel yaşamını olumsuz etkileyebilir.
Ancak vajinal sarkma yaşayan her kadında cinsel sorun görülmez. Şikâyetlerin değerlendirilmesi ve uygun tedavinin belirlenmesiyle yaşam kalitesinin artırılması hedeflenebilir.
Vajinal Sarkma Kendiliğinden Geçer mi?
Vajinal sarkmanın kendiliğinden tamamen düzelmesi beklenen bir durum değildir. Özellikle belirgin anatomik sarkmalarda yalnızca dinlenmek veya yaşam tarzını değiştirmek organların eski konumuna dönmesini sağlamayabilir.
Bununla birlikte hafif vakalarda belirtiler zaman içerisinde değişebilir. Pelvik taban egzersizleri ve yaşam tarzı düzenlemeleri şikâyetlerin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Sarkmanın ilerleyip ilerlemediğinin değerlendirilmesi ve uygun tedavi seçeneğinin belirlenmesi için jinekolojik muayene önemlidir.
Vajinal Sarkma Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Vajinal sarkmanın her zaman ilerleyeceği söylenemez. Bazı kadınlarda uzun süre aynı seviyede kalabilirken bazılarında belirtiler zaman içerisinde artabilir.
Tedavi edilmeyen ve belirgin şikâyetlere neden olan vakalarda:
- Vajinal baskı ve ağırlık hissi artabilir.
- İdrar yapma ve mesane boşaltma problemleri gelişebilir.
- İdrar kaçırma şikâyetleri görülebilir.
- Kabızlık ve dışkılama güçlüğü yaşanabilir.
- Cinsel yaşam ve günlük aktiviteler olumsuz etkilenebilir.
- İleri vakalarda vajina dışında kalan dokularda tahriş ve yara oluşabilir.
Özellikle idrar yapamama, vajinal dokuda yara veya kanama gibi belirtiler ortaya çıkarsa gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Vajinal Sarkma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Vajinal sarkma ile rahim sarkması aynı şey midir?
Tam olarak aynı değildir. Rahim sarkması, pelvik organ prolapsusunun bir türüdür. Vajinal sarkma ise mesane, bağırsak veya rahmin vajina duvarına doğru yer değiştirmesi gibi farklı durumları kapsayan daha geniş bir kavram olarak kullanılabilir.
Vajinal sarkma genç kadınlarda görülür mü?
Evet. Vajinal sarkma yalnızca ileri yaşlarda görülen bir problem değildir. Gebelik, vajinal doğum, genetik yatkınlık ve pelvik taban dokularını etkileyen diğer faktörler nedeniyle genç kadınlarda da ortaya çıkabilir.
Vajinal sarkma ameliyatsız düzelir mi?
Hafif ve bazı orta dereceli vakalarda pelvik taban egzersizleri, pesser uygulaması ve yaşam tarzı değişiklikleri belirtilerin kontrol edilmesine yardımcı olabilir. Ancak bu yöntemler belirgin anatomik sarkmayı her zaman ortadan kaldırmaz.
Vajinal sarkma ameliyatı gerekli midir?
Hayır. Her vajinal sarkma vakasında ameliyat gerekmez. Cerrahi tedavi; sarkmanın derecesi, hastanın şikâyetleri, yaşam kalitesi ve diğer tedavi seçeneklerinin yeterliliğine göre değerlendirilir.
Rahim sarkması idrar kaçırmaya neden olur mu?
Bazı kadınlarda rahim sarkmasına mesane desteğinin bozulması da eşlik edebilir. Bu durum idrar kaçırma, sık idrara çıkma veya mesaneyi tam boşaltamama gibi şikâyetlere yol açabilir.
Vajinal sarkma cinsel ilişkiye engel olur mu?
Her zaman engel olmaz. Ancak sarkmanın derecesine bağlı olarak cinsel ilişki sırasında ağrı, baskı ve rahatsızlık hissi oluşabilir. Uygun tedaviyle bu şikâyetlerin azaltılması hedeflenebilir.
Vajinal sarkma tekrarlar mı?
Evet. Cerrahi tedaviden sonra da bazı kadınlarda zaman içerisinde yeniden sarkma gelişebilir. Tekrarlama riski; uygulanan cerrahi yöntem, dokuların yapısı, mevcut risk faktörleri ve kişisel özelliklere göre değişir.
Vajinal Sarkma Şikâyetlerinizi Ertelemeyin
Vajinal sarkma, kadınların yaşam kalitesini, günlük aktivitelerini ve cinsel yaşamını etkileyebilen ancak farklı tedavi seçenekleri bulunan bir sağlık problemidir.
Vajinada ağırlık, baskı, aşağı doğru çekilme hissi, ele gelen şişlik veya idrar problemleri yaşıyorsanız bu belirtileri normal kabul ederek ertelememeniz önemlidir.
Doğru tanı ve kişiye özel tedavi planı, vajinal sarkmanın yönetilmesinde en önemli adımlardır. Her hastanın anatomik yapısı, şikâyetleri ve beklentileri farklı olduğu için tedavi süreci bireysel olarak planlanmalıdır.
Dr. Berra Önsoy ile jinekolojik değerlendirme ve vajinal sarkma tedavi seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz. Şikâyetlerinizin nedenini öğrenmek ve sizin için uygun tedavi yaklaşımını belirlemek üzere uzman değerlendirmesi için randevu oluşturabilirsiniz.


